بايسته هاى وحدت حوزه و دانشگاه در مقطع كنونى بايد معطوف به بررسى در روش هاى به كار گرفته شده در گذشته شود. به طور كلى بايد ببينيم آيا اقداماتى كه در اين سال ها براى پيوند دو كانون سرنوشت ساز حوزه و دانشگاه صورت گرفته تا چه اندازه كاركردهاى عينى و بهره هاى مناسب داشته است. اين ثمرات تا چه اندازه توانسته است آرمان والا و بلند حضرت امام (ره) را در وحدت حوزه و دانشگاه عملى كند. در اين رهگذر مناسب است به نقد برخى روشهاى گذشته بپردازيم.
برخى ها معتقد بودند ايجاد وحدت در اين است كه حوزويان با علوم دانشگاهى و دانشگاهيان با علوم حوزوى آشنا باشند و براى عملى كردن اين هدف راهكارهايى نيز تعبيه كردند. اگر چه هدف فوق ثمراتى كوتاه مدت داشته و دارد اما با آرمان بلند وحدت حوزه و دانشگاه تفاوت دارد، چرا كه وحدت بايد در اهداف باشد نه در روش ها و برنامه فوق مقطعى است نه بلند مدت و همانطور كه در پيش گفته شد نمى تواند فراگير باشد و آرمان وحدت را برآورده كند.
عده اى ديگر نيز با تاسيس پژوهشگاه و مراكز علمى و انتشار نشريات تخصصى در اين مسير گام برداشتند. برنامه فوق نيز داراى نقايص چندى بود، چون بيشتر وحدت را در نخبگان اين دو قشر دنبال مى كرد نه در عمق و بدنه كانون هاى اصلى دانشگاهى و روحانى.
پژوهش هاى انجام شده در همان جزوات و نشريات باقى ماند و از چارچوب پژوهش ها و پروژه هاى تحقيقى خارج نشد و نتوانست جريان سازى هاى عملى را در سطح نظام آموزشى كشور ايجاد كند.
بنابر اين تا زمانى كه هدف بلند وحدت جنبه عملى و عينى به خود نگيرد موضوع وحدت فقط معطوف به زمان خاص و تحقيقات روى كاغذ خواهد ماند. اما چه بايد كرد؟ به نظر مى رسد مهمترين هدف ايجاد وحدت، جارى كردن كاركردهاى مثبت و روشهاى منحصر به فرد در هر دو نظام حوزوى و دانشگاهى معطوف به برنامه ريزى هاى آموزشى كشور مى باشد چرا كه اگر اين روحيه ايجاد شود كه دانشجو در مشى علمى خود نگاه الهى داشته باشد و بيش از آنكه سمت و سوهاى مادى را در ذهن داشته باشد خدمت به مردم و ميهن خويش را در سرداشته باشد خود به خود علم سمت و سوى خاصى را پيدا مى كند كه آن مى تواند تداعى علم نافع را نمايد. حضرت امير(ع) در خطبه همام در اوصاف متقين مى فرمايند كه متقين به دنبال علم نافع هستند. در توصيف علم نافع عنوان شده كه مراد از آن علمى است كه سمت و سوى الهى داشته باشد. بنابر اين مى توان عالم فيزيك، رياضى، حقوق و. . . شد و هدف الهى در سر داشت و مصداق علم نافع را براى آن تصور كرد و عكس اين موضوع نيز درست است و مى توان گفت اگر خدا مطرح نباشد علم فقه نيز انسان را به جايى نمى رساند.
عابد و زاهد و صوفى همه طفلان رهند
مرد اگر هست به جز عالم ربانى نيست
هر چه از زمان طرح موضوع توسط امام (ره) فاصله مى گيريم حقيقت نياز به اين هدف مقدس بيشتر نمايان مى شود. طرح سكولاريسم و تحجر و پررنگ شدن آنها در اثر اين است كه هنوز آن طور كه شايد و بايد وحدت حوزه و دانشگاه عملى نشده است. شوراى عالى انقلاب فرهنگى بيشترين نقش را در كاربردى كردن وحدت دارد و بايد تصميم گيرى هاى جدى انجام دهد. حقيقتا آن طور كه بايد و شايد هيچكدام از دستگاه هاى مسوول كار درخور شأن اين مساله انجام نداده اند و بايد تا دير نشده اقدام جدى نمود.