|
حضور آمريكا در مذاكرات هسته اى ؛ تغيير استراتژى يا تاكتيك ؟
مذاكرات هسته اى درباره برنامه هسته اى ايران شامگاه شنبه در شرايطى پيگيرى شد كه حضور ويليام برنز نماينده ويژه آمريكا در مذاكرات شكل و شمايل تازه اى به آن داد.
على قنادى خاوير سولانا نماينده اروپايى ۱+۵ بعد از برگزارى جلسه دو جانبه با سعيد جليلى دبير شوراى عالى، مثل هميشه نتيجه مذاكراتش را سازنده ارزيابى كرد، ولى در عين حال اين را هم گفت كه طرف ايرانى هيچ پاسخى به بسته پيشنهادى ۱+۵ نداده است. به فاصله چند ساعت بعد از مذاكرات ژنو، شان مك كورمك سخنگوى كاخ سفيد هشدار داد كه اجتناب ايران از تعليق غنى سازى مى تواند به يك رويارويى تبديل شود. او مردم ايران را خطاب قرار داد و گفت: ما اميدواريم مردم ايران درك كنند كه رهبرانشان نيازمند يك انتخاب هستند، انتخاب بين همكارى كه منافع آن عايد همه مى شود و رويارويى كه تنها مى تواند منجر به انزواى بيشتر شود. مك كورمك مدعى شد كه حضور ويليام برنز در مذاكرات بيان كننده اين پيام واضح و ساده است كه ايران براى مذاكره با آمريكا بايد غنى سازى را تعليق كند.اكثر منابع غربى حضور نماينده آمريكا در مذاكرات ۱+۵ را نشان دهنده تغيير رويكرد كاخ سفيد در قبال برنامه هسته اى ايران ارزيابى كرده اند، به ويژه آنكه طى نزديك به ۵ سال از اوج گيرى كشمكش بر سر برنامه هسته اى ايران، آمريكايى ها از حضور مستقيم در پاى ميز مذاكرات خوددارى مى كردند. مقام هاى آمريكايى معتقدند بودند كه حضور نماينده كاخ سفيد در مذاكرات هسته اى ممكن است احيانا به مشاجره لفظى نمايندگان طرفين منجر شده و مساله هسته اى ايران را از يك دستور كار بين المللى به يك مشاجره پيش پا افتاده بين ايران و امريكا تنزل دهد. اما چطور شد كه ايالات متحده در يك تغيير موضع ناگهانى حاضر شد كه بعد از ۵ سال پشت ميز مذاكرات هسته اى پنج عضو دايم شوراى امنيت، آلمان و ايران بنشيند؟ آيا آنطور كه برخى تحليل گران مطرح مى كنند، استراتژى كاخ سفيد در ۶ ماه آخر رياست جمهورى جرج بوش تغيير كرده است؟اظهارات شان مك كورمك سخنگوى كاخ سفيد بعد از مذاكرات ژنو به خوبى نشان مى دهد كه مطالبات ايالات متحده از ايران تقريبا بدون تغيير باقى مانده و كاخ سفيد همچنان تعليق غنى سازى را پيش شرط هرگونه مذاكره جدى با ايران مى داند. اين نكته اى است كه به فاصله يك روز بعد از مذاكرات ژنو توسط آنا اسكوريهيما يكى از سخنگويان وزارت امور خارجه امريكا بر آن تاكيد شده است. او گفت كه حضور ويليام برنز در مذاكرات گروه ۱+۵ با ايران نمايانگر يك تغيير تاكتيكى است و هيچ تغييرى در عصاره سياست هاى امريكا پديد نيامده است. وى كه در گفت وگو با راديو صداى عرب مصر سخن مى گفت، افزود: سياست و ديدگاه ما در قبال ايران همانند قبل است. ما معتقديم كه ايران دو گزينه پيش رو دارد: يا بايد با جامعه بين المللى همكارى كرده و به سوالات آن پاسخ دهد و يا به سياست فقدان همكارى و شفافيت در غنى سازى ادامه دهد.پس چرا ويليام برنز روز شنبه پشت ميز مذاكرات هسته اى با ايران حاضر شد؟ ناظران سياسى در تهران و پايتخت هاى غربى جواب هاى مختلفى به اين پرسش مى دهند. برخى معتقدند كه مقاومت ايران در برابر درخواست هاى غرب براى تعليق غنى سازى طى يكى دو ماه گذشته باعث شده كه چين، روسيه و حتى برخى جناح هاى اروپايى (گفته مى شود كه شخص سولانا نيز از اين تفكر حمايت مى كند) براى حل و فصل موضوع هسته اى ايران به فكر راه حل هايى به جز تعليق غنى سازى توسط ايران بيفتند. گرى سيمور تحليلگر مسايل خاورميانه و ايران در شوراى روابط خارجى امريكا مى گويد: يك دليل اين كه امريكا ويليام برنز مرد شماره ۳ وزارت امور خارجه و سفير سابق كاخ سفيد در روسيه را به ژنو فرستاد تا مطمئن شود كه بازيگرانى مثل چين و روسيه كه احساس همدردى بيشترى با ايران دارند، امتيازات زيادى در طول مذاكرات ندهند.او مى گويد: برنز در مذاكرات ژنو نقش پليس بد را ايفا مى كرد. اين احساس نامناسب وجود دارد كه سولانا و برخى كشورهاى ديگر مثل روسيه و چين مايلند موضوع به قيمت چيزى كمتر از تعليق كامل غنى سازى توسط ايران حل و فصل شود.برخى ديگر از تحليلگران معتقدند كه حضور امريكا در ژنو بيشتر شكل و شمايلى صورى داشته و در پاسخ به فشارهاى فزاينده داخلى و بين المللى براى مذاكره مستقيم هسته اى با ايران صورت گرفته است. اكثر گزارش هاى موجود درباره مذاكرات ژنو نيز اين تحليل را تقويت مى كند، به طورى كه گفته مى شود ويليام برنز ظهور و حضور چندان قوى اى در مذاكرات نداشته است. يك مقام بلندپايه كاخ سفيد قبل از شروع مذاكرات ژنو در گفت وگو با رويترز گفت:«برنز بار ديگر لزوم تعليق غنى سازى توسط ايران را تكرار خواهد كرد. او در ژنو حضور خواهد يافت تا جواب ايران را گوش دهد، نه اين كه مذاكره كند». در واقع امريكايى ها براى اين به ژنو نيامده بودند كه بر سر تعليق يا عدم تعليق غنى سازى با ايران مذاكره كنند. آنها بيشتر به دنبال نوعى ژست ديپلماتيك براى نمايش دادن آمادگى شان براى مذاكره بودند. يك ناظر سياسى در تهران مى گويد: امريكا بعد از مذاكرات ژنو به چين، روسيه و سولانا خواهد گفت: خوب! ديديد! ما هم به مذاكرات آمديم، اما چه فايده؟ آيا ايران حاضر شد غنى سازى را تعليق كند؟!به نظر مى سد امريكا در پشت حضور بى سر و صدا ولى جنجالى ويليام برنز در مذاكرات وين، هدف سنتى شكاف در داخل حاكميت ايران را نيز دنبال مى كند. در داخل امريكا، هستند كسانى كه معتقدند افزايش فشارهاى چند ماه گذشته بر ايران به ويژه در حوزه تهديدات امنيتى، مى تواند نوعى شكاف در داخل حاكميت ايران بر سر قبول يا عدم قبول شرط تعليق پديد آورد و اين دقيقا همان نكته اى است كه مقام هاى امريكايى را ترغيب كرده تا در شرايط كنونى پشت ميز مذاكرات چند جانبه هسته اى با ايران بنشينند. اينكه شان مك كورمك بعد از مذاكرات وين، مردم ايران را مستقيما خطاب قرار داده و تلاش مى كند آنها را در تقابل حكومت قرار دهد، دقيقا از همين زاويه قابل ارزيابى است. رى تاكى كارشناس مسايل ايران در شوراى روابط خارجى امريكا از حاميان شكاف حاكميتى در داخل ايران است. او مى گويد: من فكر مى كنم نوعى بحث داخلى در ايران بر سر قبول يا رد پيشنهاد (غرب) وجود دارد و حضور برنز در ژنو مى تواند توازن را به نفع كسانى كه قايل به مذاكره ديپلماتيك هستند، تغيير دهد. مجموع متغيرهاى فوق نشان مى دهد، برخلاف تحليل هايى كه طى روزهاى اخير مطرح شده، اعزام ويليام برنز به وين نشان دهنده تغيير سياست كاخ سفيد در قبال ايران و برنامه هسته اى اش نيست. امريكايى ها بيش از آن كه به دنبال راه حل ديپلماتيك مساله هسته اى ايران باشند، در پى آنند كه شرايط را در جهت نوعى اجماع بين المللى براى افزايش تحريم هاى ايران فراهم كنند. ناظران سياسى معتقدند در شرايطى كه امريكا مى كوشد با فرار از مذاكره مستقيم و چند جانبه با مقام هاى ايران، مساله هسته اى را يك نگرانى بين المللى جلوه دهد، ايران بايد بر لزوم حضور مقام هاى امريكايى در مذاكرات هسته اى تاكيد كند.سعيد جليلى دبير شوراى امنيت ملى بعد از مذاكرات خود با سولانا در ژنو گفت كه رويكرد مذاكراتى ۱+۶ ( شش كشور با حضورامريكا) بهتر از رويكرد مذاكرات ۱-۷ ( شش كشور بدون حضور امريكا) است. اين رويكرد صحيحى است كه تهران نه تنها در عرصه ديپلماسى مذاكراتى، بلكه در حوزه ديپلماسى عمومى نيز بايد آن را دنبال كند. برخى تحليلگران حتى پا را از اين هم فراتر مى گذارند و اصرار بر مذاكره مستقيم با امريكا را نيز تجويز مى كنند.آنها معتقدند تاكيد (حداقل) لفظى بر مذاكره مستقيم با امريكا مساله هسته اى ايران را از يك نگرانى بين المللى به يك مشكل تنزل يافته بين ايران و امريكا تقليل خواهد داد.
|